Ultramarijn

'Het blauwe goud'

Een kleur die al sinds de vroege middeleeuwen tot de verbeelding spreekt, is Ultramarijn. Het intense blauw met een uitmuntende lichtechtheid is inmiddels niet meer weg te denken van het basispalet. Maar tot 1828 was alleen de natuurlijke variant voorhanden. Een dure aangelegenheid, temeer de prijs van dit pigment hoger lag dan die van puur goud.

Oorspronkelijk wordt Ultramarijn gewonnen uit de halfedelsteen Lapis Lazuli, letterlijk vertaald 'steen' (Latijn) en 'blauw' (Perzisch). Een buitengewoon bewerkelijk en kostbaar proces, waarbij de stenen met de hand worden gemalen en van alle onzuiverheden worden ontdaan. De beste kwaliteit Lapis Lazuli wordt van oudsher gedolven in Afghanistan, waar het Ultramarijn reeds in de 6e en 7e eeuw is toegepast in onder meer wandschilderingen.

Kostbaar pigment

In het begin van de dertiende eeuw wordt een methode ontwikkeld om een nog zuiverder pigment uit de steen te winnen. Hierdoor neemt de opbrengst per steen echter aanzienlijk af, waardoor de prijs tot ongekende hoogte stijgt en zelfs die van puur goud overtreft. Kunstenaars zijn desondanks zo onder de indruk van de kleurintensiteit en lichtechtheid, dat de vraag alleen maar toeneemt. Zo ook in West-Europa, waar de Lapis Lazuli vanaf de 14de eeuw in steeds grotere hoeveelheden overzees wordt aangevoerd. Hier komt ook de naam Ultramarijn vandaan, afgeleid van het Latijnse 'ultra marum' ofwel 'over zee'. Vanwege de hoge prijs behoorde het pigment echter geenszins tot het gangbare kleurenpalet van schilders. Sterker nog, bekend is dat onder andere de 17de eeuwse Hollandse meesters de kosten voor het gebruik van Ultramarijn als meerprijs aan hun opdrachtgevers doorberekenden.

Guimet's vinding

Tijdens de Industriële Revolutie en de opkomst van de Chemische Wetenschap, begint ook de zoektocht naar een betaalbaar alternatief voor het extreem dure Ultramarijn. In 1824 wordt in Frankrijk een prijsvraag uitgeschreven. Degene die een kwalitatief gelijkwaardige, maar goedkopere synthetische variant ontwikkelt, mag 6000,- franc in ontvangst nemen. In die tijd een kapitaal. Drie chemici, Guimet, Gmelin en Köttig, komen in 1828 onafhankelijk van elkaar met een vrijwel identieke 'receptuur'. Guimet wordt uiteindelijk tot winnaar aangewezen, omdat hij zijn vinding reeds enige jaren daarvoor in het geheim had gedaan.

Kwaliteitsslag

Guimet's synthetische Ultramarijn wijkt qua eigenschappen nauwelijks af van zijn natuurlijke tegenhanger. Zo zijn ze beiden bijzonder bevattelijk voor de zogenaamde 'Ultramarijnziekte', waarbij vocht in combinatie met zuren de kleuren verbleekt. In de loop der jaren is de kwaliteit echter sterk verbeterd en hebben externe factoren nauwelijks nog invloed op de kleurintensiteit. Bovendien wordt aan Ultramarijn olieverf van Royal Talens een ingrediënt toegevoegd, dat de kleur geheel ongevoelig maakt voor de 'Ultramarijnziekte'. Reden temeer dat het inmiddels betaalbare 'blauwe goud' bij nagenoeg iedere schilder op het basispalet vertegenwoordigd is.

Eigenschappen

Ultramarijn is een blauw pigment met 'rode sporen'. Gemengd met blauwachtige roden, biedt het tal van mogelijkheden om verrassende violetten te creëren. Daarnaast wordt Ultramarijn bij de zogenaamde glaceertechniek veelvuldig toegepast als transparante laag. Indien dun aangebracht op een witte ondergrond of door menging met wat witte verf, ontstaat de zo karakteristieke, intense, helderblauwe kleur.

 ultramarijn banner

De Lapis Lazuli, letterlijk vertaald 'steen' (Latijn) en 'blauw' (Perzisch).

Royal Talens heeft de kleur Ultramarijn in de volgende assortimenten:

  • Rembrandt olieverf, kleurnummers: 683, 505, 506 en 507
  • Rembrandt acrylverf, kleurnummers: 504 en 507
  • Rembrandt aquarelverf, kleurnummers: 503, 506, 512 en 507
  • Rembrandt softpastels, kleurnummers: 505 en 506
  • Van Gogh olieverf, kleurnummers: 504 en 512
  • Van Gogh acrylverf, kleurnummers: 504 en 512
  • Van Gogh aquarelverf, kleurnummers: 506 en 512
  • Van Gogh oliepastels, kleurnummers: 504 en 507
  • Cobra watervermengbare olieverf, kleurnummers: 504 en 512
  • Amsterdam acrylverf Standard Series, kleurnummers: 507, 519, 504 en 512
  • Amsterdam acrylverf Expert Series, kleurnummers: 504, 516 en 518
  • Amsterdam olieverf, kleurnummers: 504 en 512
  • Talens Gouache Extra Fine quality, kleurnummers: 505, 506 en 512