Karmijn

Schilderen met luizenbloed

Karmijn wordt al meer dan tweeduizend jaar verwerkt in textiel en cosmetica. Vanaf de 18e doet de aan luizen onttrokken kleurstof in verlakte vorm zijn intrede in de schilderkunst. De kleur staat echter bekend om zijn slechte lichtechtheid. Tegenwoordig wordt het karakteristieke donkerrood dan ook gemaakt met een stabiel, synthetisch pigment.

De naam Karmijn stamt vermoedelijk van het Arabische woord 'Chamra', dat rood betekent en waarvan woorden als kermes, karmozijn en het Engelse crimson zouden zijn afgeleid. Het donkerrood stond bekend om zijn slechte lichtechtheid en wordt daarom pas sinds de 18e eeuw als verlakt pigment in de schilderkunst toegepast. Neemt niet weg dat Karmijn al voor de jaartelling door Egyptenaren, Grieken en Romeinen werd gebruikt om textiel te kleuren. De kleurstof onttrokken ze aan schildluizen die op Kermeseiken leefden. In de Middeleeuwen wordt de term scharlakenrood geïntroduceerd. Vanwege de hoge prijs, konden alleen de allerrijksten - kerkleiders, vorsten en andere notabelen - zich een Karmijn rood gewaad of mantel permitteren.

Spaans Rood

Als de Spaanse conquistadores begin 16de eeuw Mexico veroveren, zien ze in het textiel en de 'make-up' van de Azteken een roder rood dan ze ooit voor mogelijk hadden gehouden. De kleurstof blijkt te worden onttrokken aan schildluizen, die als parasiet op  nopalcactussen leven. Spanje ziet een gat in de markt en dus wordt het 'Spaanse Rood' in grote hoeveelheden naar Europa verscheept. Omdat voor één kilo kleurstof 150.000 luizen nodig zijn, worden grote nopalcactusplantages aangelegd. Dit betekent overigens niet dat Karmijn goedkoper wordt. Integendeel, want de Spanjaarden houden de herkomst geheim en drijven de prijs zo hoog op, dat deze zelfs die van goud evenaart. Lange tijd blijft het voor andere mogendheden gissen naar de herkomst. Maar met de komst van steeds meer nieuwe kolonisten, komt ook de bron aan het licht. Het Spaanse Monopolie wordt echter pas in de 19de eeuw doorbroken, als blijkt dat de  nopalcactussen ook in diverse Zuid-Amerikaanse landen, Indonesië en op de Canarische eilanden bijzonder goed gedijen.


Cornelis Drebbel

Het is de Nederlandse uitvinder Cornelis Drebbel die in de 18e eeuw, via een chemische reactie, de kleurstof weet te fixeren op een niet oplosbare stof. Hierdoor ontstaat een zogenaamd verlakt pigment, waarna Karmijn ook in de schilderkunst wordt toegepast. Zij het mondjesmaat, omdat de lichtechtheid nog altijd sterk te wensen overlaat. Bekend is dat grote meesters als William Turner, George Braque en Cezanne Karmijn gebruikten, al laat zich nu alleen nog maar raden hoe deze schilderijen er ooit uit hebben uitgezien. Het verlakte pigment van toen is dan ook een geheel andere dan de stabiele alternatieve pigmenten van tegenwoordig. Zo is Karmijn uit het assortiment van Rembrandt vervaardigd op basis van een synthetisch pigment met de hoogst mogelijke lichtechtheid, waardoor het prachtige donkerrood inmiddels niet meer weg te denken is uit de schilderkunst.


Wist u dat…

De natuurlijke aan luizen onttrokken kleurstof, doorgaans cochenille genoemd, ook vandaag de dag nog veelvuldig wordt gebruikt voor het kleuren van cosmetische producten als lippenstift, nagellak en oogschaduw? Bovendien wordt de kleurstof onder nummer E120 verwerkt in tal van levensmiddelen, waaronder limonade, yoghurt, ijs en snoep.

 

Eigenschappen

Karmijn is een transparant donkerrood, aan de violette kant. Hierdoor is de kleur zeer geschikt voor het aanbrengen van transparante lagen, het zogenaamde glaceren, en in combinatie met Ultramarijn of Phtaloblauw zeer geschikt voor het mengen van violetten.

Royal Talens heeft de kleur Karmijn in de volgende assortimenten:

  • Rembrandt olieverf, kleurnummers: 318 en 323
  • Rembrandt acrylverf, kleurnummer: 318
  • Rembrandt aquarelverf, kleurnummer: 318 
  • Rembrandt softpastels, kleurnummer: 318
  • Van Gogh olieverf, kleurnummer: 318
  • Van Gogh acrylverf, kleurnummers: 318 en 322
  • Van Gogh oliepastels, kleurnummer: 318
  • Cobra watervermengbare olieverf, kleurnummer: 318
  • Amsterdam acrylverf Standard Series, kleurnummer: 318
  • Amsterdam acrylverf Expert Series, kleurnummers: 318 en 323
  • Talens Gouache Extra Fine quality, kleurnummer: 318